Strefy już niepotrzebne?
W 2024 r. znowelizowano Ustawę o elektromobilności. W związku z tym obecnie powołanie strefy czystego transportu jest obowiązkowe w miastach o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 tys. osób, w których Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wykryje średnioroczne przekroczenie normy dwutlenku azotu (NO2) w powietrzu. Norma ta wynosi zaś 40 µg/m3.
Według najnowszych danych opublikowanych przez wojewódzkie oddziały GIOŚ-u, w 2025 r. średnioroczne stężenie NO2 w powietrzu w żadnym z miast, mających ponad 100 tys. mieszkańców, nie przekroczyło normy. Najbliżej takiej sytuacji było w Krakowie, gdzie wykryto dokładnie 40 µg NO2/m3. Wynik taki uzyskano na stacji zlokalizowanej przy Al. Krasińskiego. To bardzo ruchliwa arteria w centrum stolicy Małopolski.
W Warszawie, gdzie strefa czystego transportu działa od lipca 2024 r., według raportu GIOŚ-u w 2025 r. średnioroczna zawartość NO2 w powietrzu w najgorszym miejscu wyniosła 37 µg/m3. Wynik taki uzyskano przy al. Niepodległości. W Katowicach najwyższy wynik dla 2025 r. zanotowano na stacji przy ul. Dudy-Gracza. GIOŚ zmierzył tam 26 µg NO2/m3.
Wniosek z raportów GIOŚ-u jest jasny. Gdyby to dziś miała zapaść decyzja o powołaniu stref czystego transportu, to w żadnym z polskich miast samorząd nie musiałby jej tworzyć. Co więc z tymi, które już są i tą, która niebawem ruszy?
Jest tryb, trzeba czekać
W Warszawie strefa czystego transportu działa od połowy 2024 r. W Krakowie ruszyła (ponownie) 1 stycznia 2026 r. Obejmuje ona aż 60 proc. powierzchni miasta, co wzbudziło sporo protestów. Właściciele aut niespełniających wymogów SCT mogą legalnie wjechać do strefy, jeśli korzystają z jednego z wyjątków lub zapłacą 5 zł za cały dzień lub 100 zł abonamentu za miesiąc. W 2027 r. opłaty te wzrosną odpowiednio do 15 zł oraz 250 zł.
W Katowicach strefa nie powstała – jak przewiduje to Ustawa o elektromobilności – 1 stycznia. Władze miasta odwołały się od tego rozwiązania, ponieważ stacja pomiarowa, na której wykryto przekroczenie w 2024 r., była zlokalizowana blisko autostrady A4. Stację przeniesiono na ul. Dudy-Gracza, ale wynik z 2024 r. pozostał, więc miasto powołało strefę. Zacznie ona obowiązywać 29 czerwca 2026 r., ale obejmie tylko kilka ulic ścisłego centrum Katowic, a mieszkańcy miasta nie muszą stosować się do jej wymogów – chyba że zmienią samochód.
Skoro jednak raporty GIOŚ-u za 2025 r. nie informują o przekroczeniach NO2 w żadnym z miast ze strefami czystego transportu, to może należy je zlikwidować? Przepisy przewidują takie posunięcie, ale nie będzie łatwo.
DLA CIEBIEJedna noc. Jedno auto. Jeden prowadzący. Miasto po godzinach. After HOURS by Cupra
Zgodnie z art. 39.3 Ustawy o elektromobilności strefę czystego transportu ustanawia się na czas nieoznaczony lub oznaczony, ale nie krótszy niż 5 lat. Zlikwidowanie strefy jest możliwe, jeśli raport GIOŚ-u "(…) w kolejnych trzech latach nie wykaże przekroczenia średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu".
W praktyce więc fakt, że w 2025 r. GIOŚ nie wykrył przekroczenia średniorocznego poziomu NO2 w żadnym z dużych miast, nie oznacza, że strefy czystego transportu można już zlikwidować. Dla przykładu w Krakowie będzie to możliwe, jeśli obecność NO2 będzie zgodna z normą także w raportach za 2026 i 2027 r. Na zmiany trzeba więc jeszcze poczekać. Raporty powstają do końca kwietnia każdego roku. Potem jeszcze władze miasta muszą przeprowadzić decyzję. W efekcie najwcześniej zlikwidowania strefy należy więc spodziewać się w połowie 2028 r.
Jestem dziennikarzem od 2007 r. – początkowo w mediach lokalnych, potem w branży technologicznej, a od 2011 r. zajmuję się motoryzacją w Wirtualnej Polsce i serwisie Autokult. Moją pasją są samochody, ale chętnie podejmuję również tematy związane z przepisami i zachodzącymi w nich zmianami, a także związane z bezpieczeństwem. Poza godzinami pracy staram się możliwie często korzystać z roweru i łączyć ten sposób spędzania wolnego czasu z bezkompromisową skłonnością do czytania książek.
