Typowe objawy i przyczyny niesprawności sprzęgła

Sprzęgło jest elementem stale rozwijanym przez konstruktorów samochodów, choć popularność automatycznych skrzyń biegów stale rośnie i zaczynają one wypierać przekładnie manualne. Nie mniej jednak nie ustają prace nad opracowaniem przyjemniejszych w obsłudze sprzęgieł i układów wysprzęglających. Użytkownicy nowoczesnych samochodów przyzwyczaili się do dwumasowych kół zamachowych i problemów z nich wynikających. Natomiast diagnozowanie usterek związanych ze sprzęgłem pozostawia się mechanikom. My tymczasem robimy przegląd typowych niedomagań i przypadłości sprzęgieł oraz układów sterowania w skrzyniach manualnych.

fot. Schaeffler

Dawniej zużyte sprzęgło oceniało się w prosty sposób – jeżeli auto nie ruszy z miejsca na 3. lub 4. biegu na ślizgającym się sprzęgle to znaczy, że tarcza się zużyła. Innym sposobem był prosty test polegający na włączeniu wysokiego biegu i wciśnięciu gazu w podłogę. Jeżeli silnik wkręcał się na obroty bez widocznego przyspieszenia samochodu, to sprzęgło się ślizgało i tarcza była do wymiany. Oczywistym było też, że różnego rodzaju odgłosy i ich zmiana po wciśnięciu pedału sprzęgła na biegu jałowym oznaczają problemy z łożyskiem wyciskowym lub po prostu z łożyskami skrzyni biegów. Dziś, wiele z tych testów jest po prostu niemożliwych do wykonania z kilku powodów. Jednym z nich jest znakomite wyciszenie współczesnych samochodów, a równie istotnym niemal powszechne stosowanie dwumasowych kół zamachowych nie tylko w silnikach Diesla, ale i benzynowych. Inna sprawa, że coraz częściej, a w zasadzie powszechną praktyką jest pozostawianie usterek samochodów zaufanym mechanikom. Nic dziwnego, skoro sprzęgła są coraz bardziej skomplikowane, a elementów, które mogą się zepsuć wcale nie ubywa.

My postanowiliśmy przedstawić kilka najczęściej spotykanych awarii układu sprzęgła oraz ich przyczyny, a w kolejnej części artykułu przedstawimy kilka sposobów na zapobieganie tym usterkom.

Głośna praca sprzęgła

Gdy sprzęgło zaczyna hałasować na tyle, że wyraźnie je słychać i można odróżnić ten dźwięk od dźwięku pracy silnika, jest to duży powód do niepokoju. Najczęściej wiąże się to również ze zmianą dźwięku zależną od włączenia i wyłączenia sprzęgła podczas pracy silnika na biegu jałowym. Zwykle za głośną pracę sprzęgła odpowiada wysprzęglik, dziś praktycznie zawsze hydrauliczny i najczęściej zespolony z łożyskiem wyciskowym jako wysprzęglik centralny.

Głośna praca może wynikać z zużytego łożyska lub braku wstępnego naprężenia łożyska na docisku. Warto pamiętać o wymianie łożyska wyciskowego wraz z wymianą sprzęgła, zwłaszcza, gdy sprzęgło współpracuje z wysprzęglikiem centralnym, do którego wymiany konieczne jest rozłączenie silnika i skrzyni biegów. Objawem problemów z łożyskiem są nierzadko wytarte końcówki sprężyny talerzowej, ale je zobaczymy dopiero po demontażu sprzęgła.

Innymi przyczynami głośnej pracy sprzęgła, zwłaszcza niedługo po montażu nowego są błędy mechaników. Wystarczy, że tarcza sprzęgłowa zostanie zamontowana nieprawidłowo, odwrotnie i problem gwarantowany. Choć sprzęgła zwykle wymienia się w komplecie (tarcza i docisk) to bywa i tak, że mechanik wymienia tylko tarczę, co może zakończyć się jej złym doborem. Również nieprawidłowo zamontowany wysprzęglik może powodować hałas, a znakiem tego jest wytarcie jego powierzchni roboczej lub innego rodzaju uszkodzenie.

Zdarza się również, że przyczyną hałasu jest zniszczone sprzęgło na skutek podniesienia mocy silnika lub jego nieprawidłowej pracy. Dotyczy to zwłaszcza silników Diesla, w których łatwo o modyfikacje, a jednocześnie o zniszczenie sprzęgła. Kończy się to często uszkodzeniem tłumika tarczy sprzęgłowej, zerwaniem trzpieni mocujących lub wielowypustu tarczy, a także zniszczeniem koła dwumasowego. Zużyte koło dwumasowe zwykle daje o sobie znać dzwonieniem na wolnych obrotach i szarpaniem podczas przyspieszania z niskich obrotów lub podczas ruszania.

Jeżeli hałas dochodzi ze sprzęgła zaraz po jego wymianie, należy jak najszybciej udać się do mechanika, który powinien skorygować błędy montażowe. Jeżeli będziemy długo czekać, może być konieczna wymiana zużytych elementów i problem z uznaniem reklamacji.

Zobacz również: Najczęstsze błędy popełniane przez kierowców

Ciężko pracujące sprzęgło – konieczność przyłożenia dużej siły do pedału sprzęgła

Przyczyną niesprawnego mechanizmu wyłączania sprzęgła najczęściej jest wysprzęglik

Innym objawem problemów ze sprzęgłem jest ciężko pracujący pedał sprzęgła. Bardzo często przyczyną jest wytarta tuleja prowadząca łożysko wysprzęglające, co bywa skutkiem naturalnego zużycia. Na szczęście takie tuleje można wymienić. To samo dotyczy wałka widełek wysprzęglających. Również źle dobrana tarcza dociskowa może być przyczyną utrudnionego wysprzęglania.

Szarpanie sprzęgła

Jeżeli jeździsz autem dłuższy czas, na pewno przyzwyczaiłeś się już do pracy sprzęgła i obsługujesz je perfekcyjnie, doskonale znając moment włączania. Jeżeli mimo to, sprzęgło szarpie podczas ruszania lub zmiany biegu, może to być przyczyną awarii. Również podczas przyspieszania zdarza się, że sprzęgło szarpie nierównomiernie, przekazując moment obrotowy. Często awaria jest ściśle powiązana z kontaktem tarcza-docisk. Bywa, że pomiędzy powierzchnie robocze dostanie się smar lub olej, który może powodować objawy szarpania. Problem ten pojawi się również przy nierównomiernym przyleganiu tarczy sprzęgłowej do docisku, źle dobranej tarczy lub przy zapowietrzeniu układu wysprzęglania. Nie zawsze dotyczy to jednak samego sprzęgła. Objaw szarpania podczas ruszania z miejsca może dotyczyć już zużytego koła dwumasowego albo poduszek silnika i skrzyni biegów.

Ślizganie się sprzęgła

To podstawowy objaw zużycia tarczy sprzęgłowej, ale nie tylko. Tak jak przy szarpaniu, również ślizganie się tarczy może być skutkiem zaolejenia i tak jak źle dobrana tarcza nie będzie w stanie przenosić momentu obrotowego. Również przegrzanie tarczy docisku skutkuje ślizganiem. Problemy z układem wysprzęglania również mogą skutkować ślizganiem się tarczy. Kolejną przyczyną poślizgów może być zużycie koła zamachowego.

Brak możliwości wysprzęglenia/rozłączenia sprzęgła

To jedna z awarii, która kończy się często wezwaniem lawety, więc zostawiliśmy ją na koniec. Brak możliwości wyłączenia sprzęgła to jednocześnie brak możliwości zmiany biegów, a także ruszenia z miejsca. O ile jednak biegi można fizycznie zmieniać bez wyłączenia sprzęgła – zdecydowanie odradzamy – o tyle nie da się zatrzymać i ponownie ruszyć. Jednak nie zawsze jest tak, że nie ma możliwości rozłączenia sprzęgła całkowicie, ale rozłącza się ono tylko częściowo, co zwykle objawia się zgrzytem podczas zmiany biegów.

Sprzęgło najlepiej wymienić w komplecie składającym się z tarczy sprzęgłowej, docisku i wysprzęglika centralnego

Niestety brak możliwości wyłączenia sprzęgła praktycznie zawsze oznacza fizyczne uszkodzenie jakiegoś elementu. Najczęściej dotyczy to elementu mechanizmu wysprzęglania jak sprężyna talerzowa, łożysko wyciskowe czy tuleja prowadząca. Niekiedy bywa jednak, że źle dobrana tarcza (za grube okładziny) czy wysprzęglik o zbyt małym skoku mogą powodować taki objaw w niektórych tylko sytuacjach. Co ciekawe, również zanieczyszczenie olejem okładzin tarczy sprzęgłowej może skutkować brakiem możliwości wyłączenia sprzęgła, ponieważ tarcza zostanie sklejona z dociskiem. Bywa i tak, że bicie tarczy sprzęgłowej spowoduje nie tyle brak, co utrudnione rozłączanie sprzęgła. Zdarza się również zniekształcenie docisku przez nieprawidłowy jego montaż (przykręcanie śrub w nieodpowiedniej kolejności).

Jak działa sprzęgło cierne? [poradnik]

Przeciętny samochód osobowy składa się z 12 tys. części. Są to przede wszystkim nadwozie, elementy silnika, ale także np. reflektory, części…

Zobacz więcej artykułów z serii: Sprzęgło i koło dwumasowe

Podziel się:

Przeczytaj także:

Także w kategorii Poradniki i mechanika:

Dlaczego klimatyzacja nie chłodzi? Najczęstsze awarie i błędy serwisowe Leki zaburzające zdolność prowadzenia pojazdu [poradnik] Regeneracja wtryskiwaczy Common Rail Jaka technika jazdy na autostradzie jest najlepsza? Do czego służy zawór EGR, co się w nim psuje i czy warto go wyeliminować? Napędy i zawieszenia crossoverów i SUV-ów – dlaczego nie nadają się do jazdy w terenie? Samochody z silnikami do jazdy na krótkich dystansach i możliwością montażu taniej instalacji LPG Systemy bezpieczeństwa i wspomagania jazdy – kiedy i jak działają oraz czy warto im zaufać? Twoje okrążenie Nürburgring w pięciu krokach - praktyczny przewodnik i poradnik Negatywne skutki eksploatacji samochodu na krótkich dystansach Przepływomierze masowe powietrza (MAF) – zasada działania i usterki Co wolno, a czego nie wolno robić w samochodzie podczas jazdy? Wewnątrzzbiornikowe, niskociśnieniowe pompy paliwa – zasada działania i przyczyny awarii Elektroniczna kontrola oleju – czy warto jej zaufać? Olej w układzie klimatyzacji - czym smarowany jest kompresor? Czy samochodowa instalacja gazowa jest bezpieczna podczas wypadku? Jak poprawnie spakować się na dłuższy wyjazd? Przegląd polskiego rynku hybryd - poradnik kupującego [cz.2] Przegląd polskiego rynku hybryd - poradnik kupującego [cz.1] Nowe samochody z prywatnego importu – przegląd rynku samochodów z USA Sprężarka klimatyzacji – do czego służy i dlaczego się psuje? Krzyżaki wału napędowego – budowa i eksploatacja Zalety i wady klimatyzacji samochodowej Punkty karne za wykroczenia drogowe 2015 / 2016

Popularne w tym tygodniu:

Jakość paliw: kontrole UOKiK w 2017 roku - niektóre stacje to pułapki Bardzo wysokie OC dla młodych kierowców. Jak można je obniżyć? Gdzie policja najczęściej sprawdza prędkość? Czy mity o LPG są uzasadnione? Mandaty za granicą. Kary są znacznie wyższe niż w Polsce Oszustwa kierowców i użytkowników samochodów. Czym mogą grozić? Znaki zakazu (typ B) z opisem Niebezpieczne zachowania pasażerów - zaciągnięcie ręcznego i łapanie za kierownicę nie są najgorsze Czy kierowcy są oszukiwani w sprawie opon? Sprawdzi to UOKiK Szybki przegląd techniczny przed wakacyjnym wyjazdem - lista 7 rzeczy do sprawdzenia Tarcze hamulcowe lakierowane metodą UV. Skuteczny sposób na korozję Świece żarowe: kiedyś niezbędne zimą, dziś mogą sprawiać kłopoty latem