Co oznaczają symbole 5W-30 i 10W-40 w oleju silnikowym?

Pierwsza liczba (przed literą W) mówi o tym, jak olej zachowuje się w niskich temperaturach – im niższa wartość, tym lepiej silnik odpali zimą. Druga liczba określa gęstość oleju w wysokiej temperaturze pracy silnika – im wyższa, tym olej jest gęstszy i lepiej chroni rozgrzane elementy. Litera W (od angielskiego "winter") oznacza po prostu, że olej nadaje się do zimowego użytku. Zrozumienie tych symboli to pierwszy krok do tego, by wiedzieć, jaki olej silnikowy wybrać do swojego samochodu.

Oznaczenia lepkości olejów silnikowych są ustalane według normy SAE J300. To międzynarodowy standard, dzięki któremu kierowca w Polsce, Niemczech czy Stanach Zjednoczonych widzi na etykiecie te same, zrozumiałe symbole.

Pierwsza cyfra w symbolu, na przykład "5" w oleju 5W-30, informuje o minimalnej temperaturze, w jakiej olej zachowuje odpowiednią płynność i pozwala na sprawny rozruch silnika. Im niższa ta liczba, tym niższą temperaturę olej wytrzyma bez nadmiernego gęstnienia. To dlatego w zimniejszym klimacie zaleca się oleje z niższym pierwszym oznaczeniem, na przykład 0W czy 5W, zamiast 10W czy 15W.

Druga cyfra, po myślniku, określa lepkość oleju w wysokiej temperaturze – czyli wtedy, gdy silnik jest już rozgrzany i pracuje pod obciążeniem. Im wyższa ta wartość, tym olej zachowuje większą lepkość w wysokiej temperaturze i tworzy grubszą warstwę smarną między elementami silnika. Olej 10W-40 będzie więc w wysokiej temperaturze nieco bardziej lepki niż 5W-30, co może mieć znaczenie w przypadku starszych lub mocniej eksploatowanych silników.

Poniższa grafika pokazuje obie klasy obok siebie – dzięki temu łatwiej zauważyć, na czym dokładnie polega różnica między nimi.

Silnik pracuje w bardzo różnych warunkach temperaturowych – zimny rozruch rano to zupełnie inne wyzwanie niż praca pod pełnym obciążeniem w upalny dzień. Gdyby olej miał tylko jedną klasę lepkości, sprawdzałby się dobrze w jednych warunkach, ale gorzej w innych. Dlatego oleje wielosezonowe, takie jak 5W-30 czy 10W-40, łączą w sobie dwie właściwości: dobrą płynność w niskich temperaturach i odpowiednią lepkość po rozgrzaniu silnika. To właśnie dlatego na etykiecie znajdują się dwie liczby oddzielone myślnikiem, a nie jedna.

Aby lepiej zobrazować, jak zmienia się znaczenie oznaczenia w zależności od cyfr, warto porównać kilka najpopularniejszych klas lepkości:

Jak widać, im niższa pierwsza liczba, tym olej lepiej sprawdza się w niskich temperaturach. Z kolei wyższa druga liczba oznacza wyższą lepkość oleju w wysokiej temperaturze pracy silnika – co bywa pożądane w starszych lub bardziej wysłużonych jednostkach napędowych.

Podstawowa zasada jest prosta: należy stosować klasę lepkości zalecaną przez producenta samochodu, podaną w instrukcji obsługi pojazdu. To producent silnika najlepiej wie, jaka lepkość sprawdzi się w danej konstrukcji – dowolna zmiana na "gęstszy" lub "rzadszy" olej bez konsultacji może zaszkodzić silnikowi zamiast pomóc.

Przy wyborze warto jednak brać pod uwagę też dwa dodatkowe czynniki:

• Klimat i sezonowość – w regionach z ostrymi zimami korzystniejsze będą oleje z niższym pierwszym oznaczeniem (np. 0W czy 5W), zapewniające łatwiejszy rozruch na mrozie.
• Stan techniczny i wiek silnika – starsze lub mocniej wyeksploatowane silniki często lepiej tolerują oleje o nieco wyższej drugiej liczbie (np. 10W-40 zamiast 5W-30), ponieważ grubszy film olejowy lepiej zabezpiecza zużyte elementy.

Oznaczenie typu 5W-30 czy 10W-40 to w rzeczywistości prosta informacja o zachowaniu oleju w skrajnych temperaturach – pierwsza cyfra opisuje odporność na mróz, druga lepkość w wysokiej temperaturze pracy silnika. Wybierając olej, warto kierować się przede wszystkim zaleceniami producenta pojazdu, a dopiero w drugiej kolejności klimatem i stanem technicznym silnika.