Zastava

Marka
Zastava

Zastava Automobiles to pochodzący z Serbii producent samochodów będący zarazem filią koncernu Zastava Vechicles, którego działalność z powodu bankructwa zakończona została w 2017 roku.

Zastava – powstanie marki

Zastava założona została w 1953 roku w Kragujevac (była Jugosławia) pod nazwą Zavodi Crvena (''Fabryki Czerwonej Flagi'') jako następca Wojskowego Instytutu Technicznego w Kragujevac, który wcześniej zajmował się produkcją samochodów ciężarowych. Oprócz tego Instytut skupił się na rozwoju akademii wojskowej, która rozpoczęła działalność w marcu 1854. Co więcej, od 1880 roku Zastava rozpoczęła również produkcję karabinów maszynowych, co spowodowało zmianę nazwy oddziału zajmującego się bronią na ''Military Engineering Works''. Od tego momentu przedsiębiorstwo przyspieszyło rozwój produkcji, zwiększając jakość swoich produktów. W 1904 roku władze Zastavy postanowiły również stworzyć oddział, który zająłby się wyłącznie produkcją samochodów, co zostało od razu wdrożone w życie i przedsiębiorstwo poza naprawami, rozpoczęło kolejny rok od wytwarzania drobnych części samochodowych. W 1939 roku zakłady Zastavy składały samochody wojskowe należące do Chevroleta, a zbliżający się konflikt na linii Niemcy – Jugosławia zmusił przedsiębiorstwo do zatrudnienia ok. 12 000 pracowników, co przełożyło się na wyprodukowanie 400 wojskowych samochodów ciężarowych.

Zastava – lata 50.

Po zakończeniu II wojny światowej główne zakłady przedsiębiorstwa zostały przemianowane na Zavodi Crvena Zastava, a 26 sierpnia 1953 roku odbyło się referendum, w którym 96% pracowników wyraziło chęć zajęcia się produkcją samochodów osobowych, co zaowocowało wytworzeniem 162. egzemplarzy terenówek Willys Jeeps. Rok później, 12 sierpnia 1954 roku Zastava podpisała porozumienie o współpracy z włoskim Fiatem, dzięki czemu 3 miesiące później w zakładach w Kragujevac rozpoczęto produkcję modeli: Fiat 1100 B, Fiat 1400 i Fiat AR-55 Campagnola. W tym miejscu warto dodać, że Fiat 1400 był pierwszym samochodem osobowym składanym w całości w Serbii, jednak za symbol początków marki uważany był zawsze Fiat 600. Ważnym wydarzeniem w tym samym roku było również rozpoczęcie produkcji pierwszego modelu marki czyli Zastava 750, którego przez 30 lat powstało ok. 923,487 egzemplarzy wyposażonych w różne modele silników i wersje wyposażeniowe. Podsumowując, lata 50. zakończyły się wyprodukowaniem ok. 1,044 samochodów osobowych oraz rozpoczęciem współpracy outsourcingowej dotyczącej wykorzystania nowej jednostki napędowej wytwarzanej w zakładach w Rakovicy.

Zastava – lata 60.

Zastava na początku lat 60. zaliczała wzrost produkcji do 13 719 sztuk rocznych oraz wprowadziła na rynek kolejne modele osobówek w tym: Fiata 1100 i Fiata 1400. Rok później portfolio rozszerzone zostało o Fiata 1300/1500, które dostępne były zarówno w wersjach wagon jak i sedan. Auta zyskały popularność, stając się najchętniej kupowanymi samochodami w Jugosławii, dzięki zastosowaniu ulepszonych podzespołów w postaci hamulców tarczowych oraz napędu na tylną oś. Oprócz tego doceniono podwozie, które wykorzystano później w polskim Fiacie 125p stworzonym z części (mechanika, skrzynia biegów, silnik, zawieszenie) modeli 1300 i 1500. Co więcej, w latach 1965 Zastava rozpoczęła eksport swoich modeli do Polski, zaczynając od 6 000 egzemplarzy, a do końca tego samego roku w zakładach marki złożono 52 000 ciężarówek i osobowych samochodów. Lata 60. w przypadku Zastavy zakończone zostały podpisaniem nowej umowy o współpracę z Fiatem, która warta była ok. 10 milionów dolarów. Dzięki temu, w zakładach produkcyjnych Zastava rozpoczęto tworzenie włoskich samochodów ciężarowych, które były w stanie pomieścić od 2.5 do 4 ton.

Zastava – lata 70.

Zastava lata 70. rozpoczęła wprowadzając na rynek nowy model samochodu osobowego 750M, który charakteryzował się jednostką napędową o pojemności 767 cm3 z układem chłodzenia wyposażonym w termostat. Oprócz tego na początku lat 70. Zastava podpisała umowę z włoskim Fiatem, według której oba przedsiębiorstwa podjęły się produkcji Zastavy 101, którego produkcja oparta została na Fiacie 128 mającym 1116 pojemności i moc na poziomie 55 KM. Auto posiadało odświeżony tylny panel i nadwozie w typie hatchback, a oprócz Jugosławii produkowane było również we Włoszech pod nazwą Stojadin (marka Innocenti). Samochód zebrał pozytywne recenzje, a użytkownicy docenili niską cenę, prosty układ mechaniki oraz dużą dostępność zamiennych części w porównaniu do innych aut jugosłowiańskiej produkcji. Pod koniec lat 70. na rynku ukazał się również nowy model Zastava 750S, który wyposażony został w dodatkowe elementy sterujące, nową kierownicę oraz nowy sportowy silnik z mocą 30 KM. Dzięki temu Zastava 750S osiągała prędkość maksymalną w wysokości 120 km/h.

Zastava – lata 80.

W latach 80. Zastava zadebiutowała na rynku z modelem 850, który wyposażony został w nowy silnik z pojemnością 848 cm3 i mocą 31 KM, co przekładało się prędkość maksymalną w wysokości 125 km/h. Jednostkę obsługiwała zsynchronizowana skrzynia biegów, a samo auto dostępne było do 1985 roku w wersjach: LE, SC i L. Co więcej, zaraz po debiucie zarząd przedsiębiorstwa Zastava rozpoczął prace nad stworzeniem nowego modelu Zastava 102, który w całości oparty miał być na silniku Fiata. Nazwa ostatecznie zmieniona została na Yugo 45, a zaprojektowaniem konstrukcji zajęli się inżynierowie Fiata, dlatego samochód posiadał nadwozie Fiata 127 o ostrzejszych kątach. Lata 80. ważne były dla marki również ze względu na fakt, że modele z przedrostkiem Yugo zaczęły być eksportowane do Stanów Zjednoczonych, przechodząc modyfikacje m.in. w postaci nowej 5-biegowej skrzyni biegów. Również z tego powodu zmieniono nazwy kilku modeli w tym: Zastava Skala na Yugo Skala lub Zastava Yugo na Zastava 101/128. Dzięki temu marka zaliczyła najlepszy okres pod względem produkcyjnym z 230 000 wyprodukowanymi pojazdami rocznie, które eksportowane były do 70 krajów (27 000 egzemplarzy). Dzięki temu fabryka Zastavy rozszerzyła działalność na produkcję ciężarówek z licencją IVECO.

Zastava – lata 90.

Lata 90. rozpoczęły się od wprowadzenia na rynek nowych modeli osobówek w tym: Zastava Florida, który w eksporcie dostępny był również jako Yugo Sana Miami i Yugo Sana, którego konstrukcję zaprojektował uznany w branży motoryzacyjnej designer Giorgetto Giugiaro, dlatego pojazd przypominał Citroena ZX i Fiata Tipo. Jeśli zaś chodzi o rozwój marki początek lat 90. to również zmagania z kryzysem, który dotknął Bałkany. Z tego powodu fabryczna produkcja stała się niepewna ze względu na trudności z dostawami, a eksport stał się całkowicie niemożliwy przez sankcje, które nałożone zostały na kraje byłej Jugosławii. Skutkiem takich działań było usunięcie samochodów Zastavy z zagranicznych rynków, na które w latach 1992 – 1995 nałożone zostały sankcje ONZ. Również z tego powodu większość firm współpracujących z Zastavą musiała zakończyć działalność w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Ważnym wydarzeniem było również zbombardowanie fabryki w Kragujevac podczas wojny w Kosovie w 1999 roku, ze względu na fakt, że Zastava Arms była wówczas głównym producentem sprzętu wojskowego. W wybuchu wielu pracowników odniosło poważne obrażenia.

Zastava – lata 2000.

Zaraz po wojnie władze Zastavy rozpoczęły rozmowy handlowe z firmami pochodzącymi z Węgier odnośnie utworzenia spółki Jugos na terenie Węgier, jednak pomysł nie wypalił ze względu na niezdecydowanie strony jugosłowiańskiej. Z tego względu rozmowy zakończyły się umieszczeniem oddziału Zastava Trucks na Węgrzech, wykorzystując w napędach jednostki IVECO. W międzyczasie skupiono się na ulepszeniu modeli Yugos, które zaprezentowane zostały podczas Salonu Motoryzacyjnego w Belgradzie w 2002 roku. Odświeżone pojazdy posiadały silniki z pojemnością 1.3 litra, mocą 80 KM oraz skrzynią biegów projektu Porsche i zmienioną konstrukcją nadwozia oraz wnętrza pojazdu. W drugiej połowie 2000 roku, a dokładnie w październiku prezydentem Jugosławii został Vojislav Kostunica, któremu udało się znieść sankcje wobec tego kraju, co pozwoliło wznowić eksport najpopularniejszych modeli. Końcówka roku 2000. to również spadek produkcji wynoszącej ok. 4 000 egzemplarzy do ok. 9% możliwości produkcyjnych znanych okresu przed 1990 rokiem. Z tego powodu rząd Jugosławii razem z Bankiem Światowym postanowił przeznaczyć ok. 50 milionów na reorganizację zakładów Zastavy, co przełożyło się na zwolnienia pracowników mające na celu przygotowanie przedsiębiorstwa do sprywatyzowania. Pod koniec roku konstruktorzy Zastavy opracowali całkowicie nowy prototyp Yugo Floridy, który dysponował taką samą jednostką napędową jak Fiat Bravo 2.0.

Zastava – zakończenie projektu: Zastava Motor Works

W roku 2002 pochodzący ze Stanów Zjednoczonych biznesmen Malcolm Bricklin zajmujący się wcześniej sprowadzaniem modeli Zastavy do USA podpisał ustawę, według której produkty marki miałyby być ponownie eksportowane za ocean. Ponadto, Bricklin miał zamiar sprzedawać auta poniżej kwoty 10 000 dolarów pod nową nazwą Zastava Motor Works, jednak w 2006 roku zmienił zdanie i zajął się sprowadzaniem chińskich samochodów marki Chery. W międzyczasie na rynku pojawiły się całkowicie nowe modele osobówek czyli Yugo Electra, Yugo GV Turbo, Zastava Florida (Sedan i Caravan) oraz Zastava Koral In i Zastava Florida Caravan będący pierwszym samochodem elektronicznym marki.

Zastava – lata 2005 – 2008

Od początku 2005 roku samochody Zastava zaczęły być eksportowane do takich krajów jak: Bośnia, Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Macedonia, Bułgaria, Libia, Liban, Grecja, Macedonia, Ekwador, Egipt (pod nazwą Nasr) i Polska. Oprócz tego główny CEO przedsiębiorstwa Zoran Radojevic oświadczył, że do Zastavy zwróciło się kilka firm z afrykańskich krajów o odsprzedanie rozwiązań technologicznych, a kraj Kongo rozważał rozpoczęcie produkcji modeli Zastava. W tym samym roku w październiku udało się dogadać z władzami Fiata odnośnie rozpoczęcia produkcji Fiata Punto przez Zastavę na rynkach Wschodniej Europy, które reklamowano jako Zastava 10. Auto wyróżniało się wykorzystaniem bezpośredniego wtrysku paliwa oraz spełniało normy bezpieczeństwa Unii Europejskiej po pozytywnej ocenie w niemieckim teście bezpieczeństwa Technischer Uberwachungsverein, co wydawało się otworzeniem drogi do stałego eksportu modeli Zastavy do krajów UE. W międzyczasie na rynku pojawił się Zastava 10, który konstrukcyjnie oparty został na włoskim Fiacie Punto oraz wyposażony został m.in. w: klimatyzację, zestaw podwójnych przednich poduszek powietrznych oraz elektryczne szyby. Mimo to samochód konkurował z popularnym Volkswagenem Polo, dlatego jego wyjściowa cena została znacznie obniżona do ok. 7,500 euro. Te wszystkie zabiegi sprawiły, że udziały marki Zastava na serbskim rynku wyniosły 11%, a eksport poszerzył się o kraje Albanii i Bułgarii. Ostatecznie, aby zwiększyć szanse sprzedażowe, model Zastava 10 przemianowany został na Punto Classic, a Fiat zapowiedział rozpoczęcie produkcji sedana pod nazwą Project D200, który miał konkurować z Dacią Logan.

Zastava – zakończenie produkcji i bankructwo

W połowie maja 2008 roku oddział Fiat Group Automobiles podpisał porozumienie z rządem w Serbii dotyczącym przejęcia zakładów produkcyjnych Zastava Kragujevac, zgodnie z którym postanowiono utworzyć całkowicie nową spółkę z podziałem udziałów: 67% dla Fiata i 33% dla serbskiego rządu. Oprócz tego nowa spółka nosiłaby nazwę Fiat Automobili Srbija. Zakładano również, że nowe przedsiębiorstwo zainwestowałoby wszystkie środki czyli 700 milionów euro, a rząd wyłożyłby ok. 200. W ten sposób fabryka Zastava stworzyła dwa całkowicie nowe modele Fiata wbrew plotkom, które mówiły o produkcji 500 kompaktowych samochodów miejskich, a ostatni pojazd marki opuścił zakład 21 listopada 2008 roku. Kolejne zmiany nadeszły w 2017 roku, kiedy Grupa Zastava Vechicles, w której skład wchodziły: Zastava Automobiles, Zastava INPRO, Zastava Trucks oraz Zastava Special Automobiles ogłosiła przed Sądem Gospodarczym (Kragujevac) oficjalną upadłość.

Zastava – najpopularniejsze modele

Przez cały okres produkcji Zastava stworzyła wiele modeli, które na stałe wpisały się w historię serbskiej motoryzacji. Jednym z takich modeli jest bez wątpienia Fiat Campagnola, który w latach 1953 – 1962 pojawił się na rynku w 9,089 egzemplarzach oraz Fiat 1400 produkowany w okresie 1954 – 1961. Nie mniej popularny okazał się także Fiat 1100R oraz Fiat 1800, które w latach 1960 – 1962 opuściły zakłady Zastavy w ilości 1000 egzemplarzy (Fiat 1100R) i 613 sztuk (Fiat 1800). Kolejny model czyli Zastava 750 przemianowany później na 850 w latach 1955 - 1984 wyprodukowany został w niemal 923,487 egzemplarzach, a średniej wielkości ciężarowy Fiat 615 zakończył działalność marki z wynikiem 36 000 sztuk. Podobnie było w przypadku średniej wielkości trucka Zastava 620B, który powstawał w zakładach Zastava Kamioni w okresie 1962 – 1976. Fiat 1300/1500 oraz Fiat 850 to dwa modele, które znacząco przedłużyły istnienie marki, dzięki modyfikacjom zapożyczonym z Fiata 600D, co przełożyło się na tysiące wyprodukowanych egzemplarzy. Warto docenić także Fiata-OM 40 (lata 1969 – 1980) czyli ciężarówkę, którą wyróżniał napęd 4x4 oraz Zastavę Skalę bazującą na konstrukcji modelu Fiata 128 i eksportowaną na rynek egipski. Ważnym autem dla marki Zastava był także model Zastava 128 produkowany ponad 20 lat (lata 1980 - 2003) i Zastava Koral (Yugo 45), którego w latach 1980 – 2008 stworzono aż 750,000 egzemplarzy, w tym ponad 150,000 wyeksportowano do USA. Ostatnie istotne dla rozwoju marki modele to Zastava Florida (Yugo Sana wyprodukowana w latach 1988 – 2008 w ilości 29,950 sztuk), Zastava Uno (2620 egzemplarzy w latach 1988 - 1994), Zastava Z10 oraz Fiat Punto Classic (41 000 sztuk w latach 2008 - 2011).

4.41
15 głosów
Szybkie fakty
ProducentZastava Automobiles
Data założenia11.09.2000
PaństwoSerbia

Wybrane modele

Zastava: newsy, testy i recenzje

Powiązane Tematy

Popularne tematy

Zobacz wszystkie